1 اوت 2026- پژوهشگران دانشگاه اومئو در سوئد در مطالعهای جدید نشان دادهاند که محیط داخل رحم میتواند اثرات ماندگاری بر سیستم ایمنی بر جای بگذارد و بر خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ تأثیر گذارد؛ حتی در شرایطی که پیشینۀ ژنتیکی یکسان باشد. این یافتهها، درک ما را از چگونگی تعامل عوامل ژنتیکی و عوامل محیطیِ اولیه در بیماریهای خودایمنی بهبود میبخشد.
پرفسور کریستینا لِجون، استاد دپارتمان میکروبیولوژی بالینی در دانشگاه اومئو و سرپرست این مطالعه، گفت: «نتایج حاصل از مطالعۀ ما بر روی موشها نشان میدهد که سیستم ایمنی مادر، فراتر از آنچه صرفاً ژنتیک میتواند توضیح دهد، بر چگونگی بلوغ و عملکرد سلولهای ایمنی فرزند تأثیر میگذارد.»
این مطالعه که اکنون در نشریۀ Autoimmunityمنتشر شده است، بر پایۀ یک مدل آزمایشی استاندارد با استفاده از موشهایی انجام شده که بهطور خودبهخودی دچار دیابت نوع ۱ میشوند (موسوم به موشهای NOD).
پژوهشگران، جنینهای NODرا به رحم مادههای گونۀ دیگری از موش (گونۀ B6) منتقل کردند. این رویکرد به آنها اجازه داد تا بررسی کنند که چگونه محیط جنینی - مستقل از ژنتیک - بر تکامل سیستم ایمنی و خطر متعاقب بیماری تأثیر میگذارد.
موشهای NODکه در رحم مادههای B6 رشد کرده بودند، حدود ۵۰٪ کمتر از موشهای NODکه در رحم مادههای NODخودشان بودند، دچار دیابت نوع ۱ شدند. در عین حال، میزان نفوذ التهابی در پانکراس (لوزالمعده) در هر دو گروه مشابه بود؛ این امر نشان میدهد که تفاوت در «نحوۀ تنظیم پاسخ ایمنی» نهفته است، نه در «وقوع یا عدم وقوع التهاب».
هنگامی که پژوهشگران سیستم ایمنی این موشها را بررسی کردند، تغییراتی ماندگار را مشاهده نمودند. به نظر میرسید سیستم ایمنی متعادلتر شده است؛ به این صورت که تعداد سلولهایی که پاسخهای ایمنی بیش از حد را تعدیل (مهار) میکنند، افزایش یافته و الگوهای آنتیبادیهای خود-واکنشگر (self-reactive) تغییر کرده بود. این موضوع به نوبۀ خود میتواند احتمال بروز بیماری را کاهش دهد.
پژوهشگران توانستند تفاوتهای ژنتیکی و همچنین تأثیرات پس از تولدِ میکروبیوتای روده مادر را بهعنوان دلیل این اثر، رد کنند.
امآ رمان (Emma Renman)، مهندس پژوهشی در دپارتمان میکروبیولوژی بالینی دانشگاه اومئو، گفت: «یک توضیح احتمالی این است که آنتیبادیهای منتقل شده از طریق جفت، بر نحوۀ برنامهریزی سیستم ایمنی در اوایل زندگی تأثیر میگذارند.»
پروفسور لجون، افزود: «این نشان میدهد که عوامل مادری میتوانند سیستم ایمنی فرزند را بسیار عمیقتر از آنچه پیشتر تصور میشد، شکل دهند.»
این مطالعه پرسشهای جدیدی را ایجاد کرده است: آیا مکانیسمهای مشابهی بر خطر بیماری در انسان نیز تأثیر میگذارند؟ و چگونه عوامل اولیه در دوران بارداری میتوانند پتانسیل پیشگیری از بیماریهای خودایمنی را داشته باشند؟
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2026-06-fetal-environment-diabetes.html